نرگس محمدی

سن: ۵۴ سال

حوزه فعالیت: مدافع حقوق بشر، فعال حقوق زنان و مخالف مجازات اعدام

وضعیت: آزاد با وثیقه (تعویق اجرای حکم)

وضعیت حقوقی: —

حقوق نقض‌شده: بازداشت خودسرانه، فقدان دادرسی عادلانه، محرومیت از رسیدگی درمانی، محرومیت از دسترسی به وکیل، انتقال تنبیهی به زندان دیگر، آزار و اذیت جنسی، حبس طولانی‌مدت در سلول انفرادی، شکنجه و رفتار غیرانسانی، نقض اصل تفکیک جرایم، محرومیت از حق خروج از کشور و دریافت گذرنامه، محرومیت از تماس با خانواده

نرگس محمدی برنده جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۲۳، نایب  رئیس کانون مدافعان حقوق بشر (DHRC) و عضو کارزار «لگام» (گام‌به‌گام برای توقف مجازات اعدام) است که فعالیت‌های گسترده‌ای در مخالفت با مجازات مرگ و موارد دیگر نقض حقوق بشر، ازجمله «شکنجه سفید»، داشته است.

این فعال مدنی در سال ۱۳۸۸ به‌دلیل فعالیت‌های حقوق بشری، بازداشت و از کار اخراج شد. دادگاه در سال ۱۳۹۰ او را به تحمل ۱۱ سال زندان محکوم کرد. این حکم که در دادگاه تجدیدنظر به شش سال کاهش یافته بود در اردیبهشت ۱۳۹۱ به‌اجرا درآمد. اما چند ماه بعد به‌دلیل بیماری، براساس نظر پزشک قانونی و با حکم عدم تحمل کیفر آزاد شد. 

محمدی اردیبهشت ۱۳۹۳ بار دیگر بازداشت شد. شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب، به ریاست قاضی صلواتی این فعال مدنی را در اردیبهشت ۱۳۹۵،‌ به اتهامات «اجتماع و تبانی، فعالیت تبلیغی علیه نظام و تشکیل و اداره گروه غیرقانونی لگام» به ۱۶ سال حبس محکوم کرد. این حکم در  دادگاه تجدید نظر استان تهران تأیید شد.

دی ماه ۱۳۹۸، محمدی همراه با گروهی از زنان زندانی در همبستگی با خانواده‌های کشته‌شدگان اعتراضات آبان، در بند زنان زندان اوین تحصن کردند. پس از آن، او مورد ضرب‌وشتم رئیس زندان قرار گرفت و به زندان مرکزی زنجان منتقل شد. بعد از آزادی، اعلام کرد که در این انتقال، مورد آزار جنسی قرار گرفته اما شکایتش به نتیجه‌ای نرسیده است. یک ماه بعد برای او دو پرونده جدید با شش اتهام امنیتی تشکیل شد. او این اتهام‌ها را «بی‌اساس» و روند دادرسی را نقض قانون اساسی و حقوق بشر خواند و اعلام کرد که در دادگاه حاضر نمی‌شود.

محمدی ۱۷ مهر ۱۳۹۹ آزاد شد^۲۴۰ اما در آبان ماه ۱۴۰۰،‌ بار دیگر بازداشت و یک ماه بعد به او حکمی جدید (۳۰ ماه زندان و ۸۰ ضربه شلاق) ابلاغ شد.

این برنده جایزه صلح نوبل ۴ بهمن ۱۴۰۰ در محاکمه‌ای پنج‌ دقیقه‌ای به ۸ سال زندان و ۷۰ ضربه شلاق محکوم شد.^۲۴۲ فروردین ۱۴۰۱،‌ در منزلش بازداشت و به زندان قرچک ورامین منتقل شد، درحالی‌که از درمان و خدمات پزشکی محروم بود و مسئولان زندان از تحویل  داروهایش، خودداری می‌کردند.

این فعال مدنی خردادماه ۱۴۰۳ در شعبه ٢٩ دادگاه انقلاب تهران بە اتهام « تبلیغ علیه نظام» به یک سال حبس محکوم شد. بخشی از مصادیق این حکم،‌ «تحریم انتخابات مجلس و نامه به پارلمان‌های سوئد و نروژ» عنوان شدند.

او به‌دلیل امتناع از پوشیدن حجاب اجباری از درمان پزشکی خارج از زندان محروم شد، تا اینکه دست به اعتصاب غذا زد.

اجرای حکم حبس نرگس محمدی،‌ پس از عمل جراحی برای برداشتن تومور و پیوند استخوان، در آذر ۱۴۰۳، با تأیید پزشکی قانونی، به  مدت ۳ هفته متوقف و او به مرخصی درمانی اعزام شد. او که در آزادی موقت به‌سر می‌برد، آذرماه ۱۴۰۴ اعلام کرد از داشتن گذرنامه و خروج از کشور محروم شده و در صورت بازگشت به زندان همچنان با ۱۰ سال حبس دیگر روبه‌رو خواهد بود.

محمدی ۲۱ آذرماه ۱۴۰۴ در مراسم هفتم خسرو علیکردی، وکیل دادگستری که به طور مشکوکی جان باخت، با ضربات شدید باتوم به ناحیه سر و گردن و با خشونت بازداشت شد. او به خانواده خود گفت در زمان بازداشت،‌ به مرگ تهدید شده و شدت ضرب‌وشتم به حدی بوده که پس از بازداشت دوبار به بیمارستان و بخش اورژانس منتقل شده است. او که  از داشتن وکیل و حق تماس محروم شده بود، ۱۳ بهمن در اعتراض به تداوم حبس، نحوه و شرایط بازداشت و محرومیت از حق تماس و ملاقات، اعتصاب غذا کرد. به گفته همسرش، تقی رحمانی، نرگس محمدی با وجود ابتلا به بیماری قلبی و ریوی از رسیدگی پزشکی محروم بود.

نرگس محمدی ۱۸ بهمن در دادگاه انقلاب مشهد به اتهام «اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام » به ۷ سال و ۶ ماه حبس، ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور و ۲ سال تبعید محکوم و چند روز بعد به زندان مرکزی زنجان منتقل شد.

به گفته حمیدرضا محمدی، برادر نرگس، او در ۴ فروردین ۱۴۰۵ دچار حمله قلبی شد. خانواده و تیم حقوقی نرگس محمدی که بعد از چند ماه توانسته بودند در ۹ و ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ در حضور مأموران زندان با او دیدار کنند، گفتند که نشانه‌های بارزی از وخامت حال جسمانی او مشاهده کرده‌اند. 

حدود یک ماه بعد، مصطفی نیلی، وکیل این فعال حقوق بشر اعلام کرد که موکلش روز یکشنبه، ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، پس از ۱۰ روز بستری در بیمارستانی در زنجان، با تودیع وثیقه سنگین و تعویق در اجرای حکم، با آمبولانس به بیمارستان پارس تهران منتقل و برای درمان فوری تحت‌نظر تیم پزشکی خود بستری شده است. او ۲۷ اردیبهشت‌ماه از بخش سی‌سی‌یوی بیمارستان پارس تهران مرخص شد، اما به گفته متخصصان قلب و اعصاب، نظارت مستمر پزشکی و مراقبت‌های ویژه درمانی برای نرگس محمدی حیاتی است. تیم معالج او اعلام کرده است که روند بهبود علائم بیماری او، دست‌کم به هشت ماه دور بودنِ کامل از محیط‌های استرس‌زا و استراحت مطلق در فضایی آرام بستگی دارد.

در تاریخ ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ شورای شهر پاریس با رأی قاطع «شهروندی افتخاری» پایتخت فرانسه را به او اعطا کرد، اما از آنجا که نرگس محمدی ممنوع‌الخروج بود، نشان مرتبط با این عنوان، در حضور همسرش، تقی رحمانی، دخترش، کیانا رحمانی و وکیل فرانسوی خانواده، شیرین اردکانی، غیابی به او اهدا شد.

نرگس محمدی در شهریور ۱۴۰۵، در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس، اعلام کرد که دوران نقاهت خود را سپری می‌کند و تعویق اجرای حکم به معنای پایان محکومیت نیست؛ او همچنان در معرض بازگشت به زندان قرار دارد. محمدی همچنین از انتشار خاطرات خود با عنوان «زنی که از مبارزه دست نمی‌کشد» خبر داد؛ کتابی که بخش‌هایی از آن در دوران حبس نوشته و مخفیانه از زندان خارج شده بود.

در مهر ۱۴۰۵، نرگس محمدی در گفت‌وگو با روزنامه گاردین، جزئیات تازه‌ای از بازداشت آذر ۱۴۰۴ بیان کرد. او گفت مأموران امنیتی بارها او را مورد ضرب‌وشتم قرار دادند و با وجود آسیب‌های جسمی، سرگیجه و استفراغ، از معاینه پزشکی قانونی محروم شد. محمدی همچنین تأیید کرد که در بازداشت اخیر، دو ماه را در سلول انفرادی گذرانده است. او با اشاره به آسیب‌های قلبی، ریوی و عصبی، بازگشت به زندان را تهدیدی جدی برای سلامت خود دانست.