دیه‌جی: اعتماد باید نتیجه توافق باشد، نه پیش‌شرط آن
عبدالرحمن دیه‌جی، نماینده شورای همکاری ترکمن صحرا، با تأکید بر ضرورت تضمین ساختاری حقوق گروه‌های مختلف گفت: «باید ساختاری ایجاد شود که حتی در نبود اعتماد، هیچ طرفی نتواند طرف دیگر را حذف کند. اعتماد باید نتیجه توافق باشد، نه پیش‌شرط آن.
به گزارش سازمان حقوق بشر ایران، عبدالرحمن دیه‌جی این سخنان را در کنفرانس «بحران حقوق بشر در ایران؛ از اصول مشترک تا اقدام مشترک» بیان کرد. این کنفرانس روزهای ۳ و ۴ مهرماه ۱۴۰۵ (۲۵ و ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶)، با حضور نمایندگان احزاب و سازمان‌های سیاسی در اسلو، پایتخت نروژ، برگزار شد و ششمین کنفرانس از مجموعه «ایران و گذار از استبداد» به ابتکار و میزبانی سازمان حقوق بشر ایران بود.
دیه‌جی سخنانش را با اشاره به وضعیت ترکمن‌ها در چهار دهه گذشته آغاز کرد. او از تبعیض اتنیکی و مذهبی، کشتار، پاسخ‌گونبودن مسئولان، محرومیت جوانان در پذیرش دانشگاه‌ها و استخدام و غصب زمین‌های ترکمن‌ها انتقاد کرد و گفت: «صدای ترکمن‌ها شنیده نمی‌شود، چون در جغرافیایی بسته قرار داریم.»
او موقعیت مرزی ترکمن‌صحرا در همسایگی ترکمنستان و پیش‌تر شوروی را از عوامل محدودکننده ارتباط با رسانه‌ها و بازتاب مطالبات مردم دانست. دیه‌جی تأکید کرد که مردم ترکمن کشورشان را دوست دارند و مانند دیگر ملیت‌های ایران، خواهان برخورداری از حقوق انسانی خود در همین کشورند.
نماینده شورای همکاری ترکمن صحرا همچنین از آنچه واگذاری برنامه‌ریزی‌شده زمین‌های ترکمن‌ها به مهاجران با حمایت حکومت خواند، انتقاد کرد. او گفت این اقدامات با تبلیغاتی همراه است که ترکمن‌ها را بیگانه یا مهاجر معرفی می‌کند.
دیه‌جی با اشاره به پیشینه تاریخی ترکمن‌ها و نقش سلجوقیان در گسترش زبان فارسی گفت: «اما امروز، اگر فرزندان سلجوقیان بخواهند به زبان خودشان، ترکمنی، بنویسند، فوراً با اتهام تجزیه‌طلبی روبه‌رو می‌شوند.»
او اعلام کرد که به نمایندگی از شورای همکاری ترکمن صحرا، متشکل از حزب اتحاد ترکمن‌صحرا، سازمان فرهنگی و سیاسی ترکمن‌صحرا و شورای همبستگی ترکمن‌صحرا، در نشست حضور یافته است. به گفته او، این سه تشکل از دستیابی به توافق بر سر اصول حداقلی حقوق بشر استقبال می‌کنند، هرچند توافق درباره خواسته‌های حداکثری دشوار است.
دیه‌جی با اشاره به اختلافات جدی سیاسی، ایدئولوژیک و تاریخی در اپوزیسیون گفت که بناکردن همکاری بر توافق درباره نظام سیاسی یا ایدئولوژی حاکم، رسیدن به نتیجه را دشوار می‌کند. او افزود: «شاید نقطه‌ای وجود داشته باشد که بتواند ما را، با وجود همه تفاوت‌ها، به یکدیگر نزدیک کند و آن حقوق بشر است.»
او خواستار قراردادن حقوق انسان بالاتر از منافع تشکیلاتی شد: «باید حقوق بشر را نه به‌عنوان شعار، بلکه به‌عنوان اصلی بنیادین و بالاتر از منافع حزبی، گروهی و ایدئولوژیک بپذیریم.» به باور او، این همکاری نیازی به انکار اختلافات ندارد و نیروهای سیاسی باید توان خود را بیشتر صرف اشتراکات کنند.
دیه‌جی ممنوعیت مجازات اعدام، آزادی زندانیان سیاسی، انتخابات آزاد، استقلال نهاد قضایی و برابری را از محورهای مشترک برشمرد. او میان برابری در اجرای قانون و برابری در متن قانون تمایز گذاشت و رعایت هر دو را ضروری دانست.
او درباره تضمین حقوق گروه‌های اتنیکی گفت: «حقوق زبانی و منطقه‌ای نباید صرفاً با تصویب یک قانون عادی قابل حذف باشد.» به گفته دیه‌جی، این حقوق باید در قانون اساسی آینده تضمین شود و دادگاه قانون اساسی یا نهادی مستقل امکان حفاظت از آن را داشته باشد.
نماینده شورای همکاری ترکمن صحرا همچنین بر پیوند حفظ هویت و تعلق به ایران تأکید کرد: «هیچ فردی از هیچ گروه اتنیکی، برای حفظ هویت خود مجبور به ترک ایران نباشد و هیچ فردی از هیچ گروه اتنیکی نیز برای حفظ ایران مجبور به ترک هویت خود نشود.»
او دفاع از حقوق گروه‌های مختلف را مکمل یکدیگر دانست و گفت: «هر حقی را که برای خود مطالبه می‌کنیم، باید برای دیگران نیز به رسمیت بشناسیم.»
دیه‌جی در تشریح ضرورت تضمین‌های ساختاری، به فاصله میان مطالبه تضمین حقوق ترکمن‌ها و درخواست اعتماد از طرف جریان‌های سراسری اشاره کرد. او گفت اگر گروهی تضمین حقوق خود را شرط همکاری بداند و طرف دیگر بررسی این حقوق را به آینده موکول کند، توافقی شکل نخواهد گرفت. راه‌حل پیشنهادی او، تدوین قواعدی بود که حتی بدون اعتماد کامل، امکان حذف یا سلطه یک طرف بر دیگری را از بین ببرد.
او در پایان تأکید کرد که همکاری نباید تفاوت‌ها را از میان ببرد، بلکه باید امکان همزیستی آزادانه و برابر را فراهم کند: «هدف چنین همکاری‌هایی، یکسان‌کردن مردم نیست. هدف، ایجاد شرایطی است که تفاوت‌ها بتوانند در آزادی، برابری و کرامت در کنار یکدیگر به حیات خود ادامه دهند.»
سایر پست های @ihrights
برقراری یک جامعه مدنی پویا و نیرومند در ایران، از طریق توانمند سازی شهروندان و ترویج فرهنگ حقوق بشر از اهداف سازمان حقوق بشر ایران است.
آخرین کارتون
آخرین گزارش
